<kenhnhatban.com="google-site-verification" content="du hoc nhật bản - xuất khẩu lao động nhật bản" />

Tập đoàn kinh tế nhà nước còn vướng… cơ chế

Ngầy đăng: 2017-04-09
Xây dựng các tập đoàn kinh tế chủ lực mạnh, tạo đà phát triển nhanh và bền vững kinh tế đất nước là chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước.

Sau hơn 10 năm phát triển từ khi những tập đoàn kinh tế đầu tiên được hình thành, một số thành tựu được ghi nhận nhưng kỳ vọng ở những “cỗ xe tuấn mã” về tích tụ vốn, hiệu quả kinh tế mang lại từ khối tài sản tập trung, tốc độ phát triển và sức cạnh tranh trong hội nhập thế giới chưa đáp ứng yêu cầu, đến mức có một số học giả nghi ngờ về tính hiệu quả của mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước.

Sự yếu kém khách quan và chủ quan đã được mổ xẻ ở nhiều hội nghị, thể hiện trong các Nghị quyết của Đảng, Chính phủ và trong các phân tích của nhiều học giả về mặt thể chế, về sở hữu, cơ chế chính sách, quản lý và quản trị ở cấp vĩ mô và vi mô, cơ chế giám sát và trách nhiệm người đại diện chủ sở hữu…

Trong bài này tác giả muốn nêu một số bất cập về cơ chế đang làm suy giảm sức cạnh tranh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của tập đoàn kinh tế và đóng góp ý kiến xây dựng khung pháp lý cho hoạt động của một ngành kinh tế có tính đặc thù


Xây dựng các tập đoàn kinh tế chủ lực nhằm tạo đà phát triển bền vững nền kinh tế đất nước và hội nhập quốc tế là một chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước. Một số lĩnh vực trọng điểm cần phải tập trung phát triển các tập đoàn kinh tế cũng được xác định rõ. Trong các chiến lược phát triển kinh tế ngành, Chính phủ luôn thể hiện quan điểm hình thành các tập đoàn kinh tế mũi nhọn, có tiềm lực, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.Đòn bẩy của nền kinh tế

Tập đoàn kinh tế được hiểu là là tập hợp các công ty ở quy mô lớn, hoạt động trong một hay nhiều lĩnh vực khác nhau, gồm công ty mẹ, các doanh nghiệp thành viên (có tư cách pháp nhân) và công ty liên kết; đáp ứng điều kiện: có ngành, lĩnh vực kinh doanh chính thuộc lĩnh vực sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh quốc gia về kinh tế; tạo nền tảng về hạ tầng kinh tế quốc gia; tạo động lực, nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Mô hình này được ghi nhận trong Nghị định số 69/2014/NĐ-CP ngày 15/7/2014 của Chính phủ.

Mục đích cơ bản của sự liên kết trong mô hình tập đoàn kinh tế là nhằm tăng cường tích tụ, tập trung các nguồn lực, đầu tư ứng dụng công nghệ cao, tạo chuỗi liên thông hữu cơ trong sản xuất kinh doanh của hệ thống, tăng khả năng cạnh tranh và tối đa hóa giá trị gia tăng và lợi nhuận của các doanh nghiệp. Đó là xu thế tất yếu để phát triển nền kinh tế quốc gia.

Ở các nước có nền kinh tế phát triển, cũng như mới nổi, để tạo sức mạnh tổng hợp về vốn, đầu tư kỹ thuật công nghệ làm “cú hích” cho nền kinh tế phát triển với nhịp độ nhanh đều hình thành các tập đoàn kinh tế làm đòn bẩy. Ở Nhật có mô hình Keiretsu, Hàn Quốc là Chaebol, Trung Quốc là Jituan Gongsi, mô hình này rất phổ biến ở các nền kinh tế mới nổi như Bra-xin, Chi-lê, Mexico, Ấn Độ, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, và nhiều nước khác…

Sự khác nhau cơ bản giữa các tập đoàn ở các quốc gia là nguồn gốc chủ sở hữu và vai trò chi phối của nhà nước. Nhưng dù là tư nhân hay tỷ lệ tham gia sở hữu nhà nước khác nhau thì sự “chống lưng” của Chính phủ vẫn đóng vai trò động lực quan trọng cho sự phát triển ban đầu của các tập đoàn.

Ở Việt Nam từ năm 2005 đến 2010, trên cơ sở các tổng công ty 91, đã thành lập 10 tập đoàn kinh tế nhà nước, trong đó Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam được thành lập từ năm 2006 hoạt động theo mô hình và phương thức công ty mẹ/con gồm công ty Mẹ là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và các đơn vị thành viên (Tổng công ty) thuộc lĩnh vực cốt lõi là các lĩnh vực (1) thăm dò khai thác dầu khí (upstream), (2) công nghiệp khí (vận chuyển, tàng trữ, chế biến và phân phối khí - midstream), (3) chế biến lọc – hóa dầu (downstream) và phân phối sản phẩm, (4) dịch vụ kỹ thuật cao (xây lắp các công trình dầu khí biển, chế tạo và lắp ráp các giàn khoan khai thác, xây dựng đội tàu thuyền kỹ thuật chuyên dụng, dịch vụ kỹ thuật khoan dầu khí, kỹ thuật địa vật lý thăm dò khai thác dầu khí v.v….) và (5) lĩnh vực công nghiệp điện chủ yếu dựa trên nguồn nguyên liệu là khí thiên nhiên. Viện Dầu khí Việt Nam là cơ quan đầu não trong nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực công nghiệp dầu khí.

 

 


Tính đặc thù của ngành Dầu khí Việt Nam thể hiện ở ba điểm chủ yếu sau:

 

 

 

 

Tứ nhất, sự phụ thuộc hữu cơ liên kết giữa các khâu có đặc tính chuyên ngành kỹ thuật và công nghệ trong cung ứng dịch vụ và nguyên liệu đầu vào, sự liên thông trong sản xuất kinh doanh từ khai thác tài nguyên đến chế biến, tạo giá trị gia tăng và phân phối sản phẩm (thể hiện ở hình 1). Sự phát triển ổn định của các khâu phụ thuộc vào sự tăng trưởng bền vững của khâu thăm dò khai thác như nơi sử dụng dịch vụ, đồng thời cũng là nguồn cung cấp nguyên liệu đầu vào cho các khâu chế biến và nhiên liệu cho nhà máy nhiệt điện. Hiệu quả toàn chu trình công nghệ (của PVN) là giá thành cuối cùng của sản phẩm phân phối phải cạnh tranh, được thị trường hội nhập quốc tế chấp nhận. Vì thế hiệu quả của Tập đoàn phải là hiệu quả tích hợp của các khâu công nghệ (các đơn vị thành viên), trong đó cốt lõi là khâu thăm dò khai thác dầu khí.

Thứ hai, tính rủi ro cao, đặc biệt ở khâu thăm dò khai thác. Xác suất thành công của công tác tìm kiếm phụ thuộc vào mức độ phức tạp về địa chất và tiềm năng dầu khí của một bể trầm tích/một quốc gia. Kinh nghiệm ở Việt Nam thường là phải khoan 3-4 giếng mới phát hiện một mỏ có giá trị thương mại (xác suất 25-30%). Tỷ lệ thành công này còn cao hơn bình quân thế giới. Nhiều công ty nước ngoài mất hàng chục, hàng trăm triệu USD, nhưng phải chấp nhận thất bại ra đi khỏi Việt Nam. Chi phí tìm kiếm thăm dò không thành công này cần phải được xem là chi phí rủi ro. Tổng Công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) - đơn vị làm công tác tìm kiếm thăm dò chủ lực của PVN lại không được trích lập quỹ rủi ro thăm dò, nên các chi phí này biến thành nợ xấu, chịu lãi hàng năm.

Thứ ba, sau 20 – 30 năm khai thác, các mỏ lâu nay cung cấp gần 350 triệu tấn dầu quy đổi đã cạn kiệt, đòi hỏi phải đầu tư thêm các giải pháp công nghệ để tận khai thác (tận thu hồi dầu). Các mỏ mới phát hiện thường nhỏ, chi phí phát triển lớn, trữ lượng thăm dò giảm đi theo thời gian, điều kiện thi công càng khó, chi phí đầu tư cho một tấn trữ lượng dầu thăm dò và một tấn dầu khai thác càng cao trong lúc giá dầu thế giới duy trì ở mức thấp và dự báo còn tiếp tục kéo dài trong nhiều năm. Nghịch lý là để đảm bảo mức sản lượng dầu khí cần phải gia tăng trữ lượng thăm dò nhưng càng mở rộng thăm dò thì nguy cơ tỷ lệ nợ xấu càng tăng, đó là một rủi ro lớn của ngành Dầu khí Việt Nam.

Những bất cập vế cơ chế hoạt động

Đầu tiên cần nói đến là mâu thuẫn về cơ chế hoạt động giữa tập trung, tích tụ (PVN/công ty mẹ) và phân tán trong quản lý điều hành và vốn (công ty con thường là công ty cổ phần). Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam là tổ chức không có tư cách pháp nhân nhưng lại chịu trách nhiệm rất nặng về quản lý vốn, quyết định đầu tư, và tổ chức nhân sự. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Công ty mẹ - công ty một thành viên sở hữu nhà nước) là cơ quan có tư cách pháp nhân chịu trách nhiệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh toàn Tập đoàn nhưng chỉ là cơ quan với bộ máy làm quản lý, còn hoạt động sản xuất kinh doanh thực sự nằm ở các tổng công ty thành viên - công ty con. Hiệu quả sản xuất kinh doanh toàn Tập đoàn thực chất được quyết định bởi hiệu quả quản lý và quản trị, tổ chức điều hành sản xuất kinh doanh ở các công ty con.

Các Tổng công ty/công ty con là các đơn vị chịu trách nhiệm trong một lĩnh vực công nghệ đặc thù (được thành lập là để thực hiện một nhiệm vụ cụ thể trong chuỗi công nghệ dầu khí). Nhưng do tính chất sở hữu và mối quan hệ theo cơ chế thị trường thông qua đấu thầu (Luật Doanh nghiệp), nên hạn chế lớn việc sử dụng năng lực tích hợp giữa các đơn vị thành viên, thể hiện rõ nhất trong xây lắp công trình dầu khí. Nhà đầu tư (một đơn vị thành viên của Tập đoàn) thường đưa ra đầu bài thầu trọn gói ở dạng EPCC (thiết kế - engineering, mua sắm thiết bị - procurement, xây lắp và nghiệm thu – Construction & Commissioning). Cùng một công trình nhưng có đến 3 đơn vị dầu khí tham gia đấu thầu: PVE (Tổng công ty Thiết kế dầu khí), PVC- (Tổng công ty Xây lắp dầu khí) và PTSC (Tổng công ty Dịch vụ kỹ thuật dầu khí). Nghịch lý là không đơn vị nào hoàn chỉnh về chức năng để thực hiện hợp đồng EPCC do phân tán về chức năng công nghệ. Vì không đủ năng lực, kinh nghiệm, vốn nên các đơn vị phải liên kết với một tổ hợp nước ngoài. Thay vì liên kết nội bộ để tạo sức mạnh nội lực tổng hợp cạnh tranh với nước ngoài, thì lại phải liên kết với nước ngoài, để cạnh tranh nội bộ, làm doanh thu dịch vụ bị “chảy ra nước ngoài”.

Trong chuỗi công nghệ dầu khí, PVEP là đơn vị thành viên có chức năng về tổ chức và phát triển tìm kiếm, thăm dò và khai thác các mỏ dầu và khí cũng như quản lý phần vốn tham gia trong các liên doanh về thăm dò khai thác dầu khí. Trong lúc PVEP thiếu vốn trầm trọng để phát triển thăm dò và khai thác dầu khí, nợ ngân hàng cao, thì các đơn vị thành viên dư vốn (từ lợi nhuận) sử dụng nguồn nguyên liệu dầu và khí không thể ứng trước tiền mua nguyên liệu dài hạn cho PVEP vì quy định không cho phép “đầu tư chéo giữa các công ty con”.

Một số đề xuất

Tập đoàn kinh tế nhà nước là mô hình kinh tế mang tính “động lực của một quốc gia” cần phải phát triển, tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách và pháp luật về tập đoàn kinh tế. Những tập đoàn kinh tế mũi nhọn có tính đặc thù cần phải thiết kế riêng khung pháp lý cho hoạt động bao trùm toàn bộ chuỗi công nghệ cốt lõi để các tập đoàn này có thể tích tụ vốn thực sự, phát triển đa ngành và đa dạng hóa các sản phẩm có giá trị gia tăng lớn và nâng cao tính tự chủ.

Khung pháp lý phải tạo điều kiện cho sự liên thông sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của nhau, cần có cơ chế tạo điều kiện sử dụng vốn nhàn rỗi để mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực tạo sản phẩm mang hiệu quả kinh tế trên nguyên tắc hiệu quả, phát huy tối đa nội lực và tận dụng các mặt tích cực của hội nhập quốc tế.

Trong tái cấu trúc các Tập đoàn kinh tế để tăng tích tụ, quy mô tài sản và lượng vốn hóa, tạo sức cạnh tranh lớn khi hội nhập quốc tế, chất lượng quản lý và quản trị doanh nghiệp, cần xem xét khả năng cổ phần hóa ở quy mô toàn tập đoàn, đồng thời tăng vốn sở hữu và quyền chi phối của công ty mẹ ở các công ty con, thay vì cổ phần hóa tối đa các công ty con và nhà nước nắm quyền sở hữu công ty mẹ (Một quy trình ngược lại so với quy trình đang thực hiện hiện nay).

TS Ngô Thường San - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam


Bài viết liên quan
Ông Vũ Tiến Lộc: Doanh nghiệp cần chính phủ hành động

Ông Vũ Tiến Lộc: Doanh nghiệp cần chính phủ hành động

Tinh thần khởi nghiệp lan toả sau một năm thực hiện Nghị quyết 35, song sự chi phối của lợi ích nhóm, trì trệ ở nhiều nơi... vẫn là những bài toán lớn cho cải cách.
Dân văn phòng Sài Gòn chỉ đi bộ 600 bước chân một ngày

Dân văn phòng Sài Gòn chỉ đi bộ 600 bước chân một ngày

Khảo sát của Trung tâm Dinh dưỡng TP HCM cho thấy nhiều nhân viên văn phòng hàng ngày chỉ đi bộ khoảng 600 bước chân.
Bí thư Đà Nẵng kêu gọi các doanh nghiệp tin tưởng vào chính quyền thành phố

Bí thư Đà Nẵng kêu gọi các doanh nghiệp tin tưởng vào chính quyền thành phố

Trong buổi đối thoại với các doanh nghiệp trên địa bàn, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng đã có những phát biểu đáng chú ý. “Địa phương nào cũng có lúc trải qua sóng gió, không yên bình... nhưng tựu chung lại chúng tôi rất quan tâm cộng đồng doanh nghiệp”, ông Nguy
Vân Đồn, Phú Quốc: Đặc khu kinh tế có gì đặc biệt?

Vân Đồn, Phú Quốc: Đặc khu kinh tế có gì đặc biệt?

Những thông tin được hé lộ gần đây đã phần nào phác thảo lên diện mạo của 3 đặc khu kinh tế Vân Đồn (Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (Khánh Hòa) và Phú Quốc (Kiên Giang). Vậy 3 đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt này có điểm gì khác biệt so với phần còn lại để
Hà Nội: Cháy dữ dội gần tòa nhà Keangnam

Hà Nội: Cháy dữ dội gần tòa nhà Keangnam

Đám cháy bùng phát trưa nay, 7/4, tại khu nhà tôn ngay gần tòa nhà Keangnam, đường Phạm Hùng. Ngọn lửa cùng khói đen bốc lên dữ dội làm đen kịt một góc không gian. Giao thông quanh khu vực bị ảnh hưởng, trong đó đường trên cao bị tắc một đoạn khá dài...
Đồng hồ Rolex của vua Bảo Đại bán giá kỷ lục 5 triệu USD

Đồng hồ Rolex của vua Bảo Đại bán giá kỷ lục 5 triệu USD

Phiên đấu giá tại Thụy Sĩ đã giúp Rolex Reference 6062 lập kỷ lục thế giới về chiếc Rolex đắt nhất từng được bán.
Đâu là điểm tựa cho tăng trưởng kinh tế 2017?

Đâu là điểm tựa cho tăng trưởng kinh tế 2017?

Sản xuất công nghiệp tăng, diễn biến thời tiết thuận lợi, vốn đầu tư công tăng mạnh... là những yếu tố được xem như điểm tựa tăng trưởng của nền kinh tế trong thời gian tới.
Xe Chạy Điên Việt Nam

Xe Chạy Điên Việt Nam

Hệ Thống Phân phối Xe Chạy Điện Việt Nam
Giá xăng có thể đứng yên ở kỳ điều hành ngày mai

Giá xăng có thể đứng yên ở kỳ điều hành ngày mai

Thị trường xăng dầu thế giới ít biến động nên theo các doanh nghiệp đầu mối, giá bán lẻ có thể được giữ nguyên.
Phỏng vấn Nhà thiết kế Ngô Vũ Nhật Lam: Giải pháp thay đổi biển hiệu đồng loạt theo mẫu

Phỏng vấn Nhà thiết kế Ngô Vũ Nhật Lam: Giải pháp thay đổi biển hiệu đồng loạt theo mẫu

Hoạt động lập lại trật tự đô thị, thay đổi biển hiệu đồng loạt theo quy chuẩn nhất định cũng đang được thành phố Hà Nội triển khai. Chúng tôi có cuộc phỏng vấn NTK Nhật Lam về giải pháp thực hiện vấn đề này
Hồ sơ sếp người Việt của Euro Auto vừa bị bắt tạm giam

Hồ sơ sếp người Việt của Euro Auto vừa bị bắt tạm giam

Ông Nguyễn Đăng Thảo, Giám đốc Euro Auto, từng được biết đến là người có tiếng trong giới buôn bán xe sang tại Việt Nam.
Chọn nhà theo phong thủy: Xu hướng mới trong ngành BĐS.

Chọn nhà theo phong thủy: Xu hướng mới trong ngành BĐS.

Ngày nay, khi có nhu cầu mua bất động sản như nhà hoặc chung cư, nhiều người thường băn khoăn về các dự án có vị trí hợp phong thủy, và căn hộ nào tốt với gia chủ. Vì vậy, ngoài việc cân nhắc về giá cả thì vị trí của dự án hợp phong thủy là những yếu tố q
Bộ Tài chính: Giá xăng ở Việt Nam rẻ hơn 136 nước

Bộ Tài chính: Giá xăng ở Việt Nam rẻ hơn 136 nước

Cùng với xu hướng giảm thuế nhập khẩu và giá xăng Việt Nam đang rẻ so với thế giới, đại diện Bộ Tài chính cho rằng việc điều chỉnh khung thuế môi trường là để "bảo vệ lợi ích quốc gia".
Mazda3 2017 giá từ 690 triệu - khẳng định vị thế tại Việt Nam

Mazda3 2017 giá từ 690 triệu - khẳng định vị thế tại Việt Nam

Phiên bản mới tinh chỉnh thiết kế nội, ngoại thất theo hướng gọn gàng và sắc sảo hơn, tích hợp công nghệ G-Vectoring Control như Mazda6 mới.
Khán đài 21.000 chỗ ngồi xem pháo hoa ở Đà Nẵng

Khán đài 21.000 chỗ ngồi xem pháo hoa ở Đà Nẵng

Khán đài Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng dự kiến phục vụ hơn 100.000 lượt người trong 5 đêm vừa hoàn thành sau hai tháng thi công.
Tư vấn thẩm mỹ nha khoa: Trồng răng implant không đau tại Nha khoa Nhân Tâm

Tư vấn thẩm mỹ nha khoa: Trồng răng implant không đau tại Nha khoa Nhân Tâm

Nhân Tâm thực hiện trồng răng implant cho hơn 10.000 bệnh nhân, đem lại kết quả thẩm mỹ và không gây đau đớn cho người bệnh.
Giá vàng SJC tăng chậm hơn thế giới

Giá vàng SJC tăng chậm hơn thế giới

Dù mỗi lượng vàng quốc tế quy đổi tăng hơn 650.000 đồng thì giá trong nước sáng nay chỉ nhích lên vài chục nghìn đồng, giúp độ vênh giữa hai thị trường co hẹp đáng kể.
Xu hướng lãi suất năm 2017 sẽ tiếp tục ổn định

Xu hướng lãi suất năm 2017 sẽ tiếp tục ổn định

Theo đại diện các ngân hàng thương mại, xu hướng lãi suất năm 2017 sẽ tiếp tục ổn định bởi hiện không có áp lực về vấn đề lãi suất trên thị trường.
Giá vàng SJC tăng phiên cuối tuần

Giá vàng SJC tăng phiên cuối tuần

Giá mua bán vàng miếng tăng vài chục nghìn đến cả trăm nghìn đồng một lượng, cùng xu hướng với thế giới.
Ông Nguyễn Trần Bạt: Phát triển kinh tế tư nhân là cuộc cải cách khổng lồ

Ông Nguyễn Trần Bạt: Phát triển kinh tế tư nhân là cuộc cải cách khổng lồ

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trần Bạt cho rằng vai trò của nhà nước trong đảm bảo bình đẳng tiếp cận tài nguyên, nguồn lực... cho doanh nghiệp là hết sức quan trọng với quá trình phát triển của Việt Nam.


Du Học Nhật Bản - Xuất Khảu Lao Động Nhật Bản